Ochrona polskiego dziedzictwa kulturowego jest obowiązkiem władz jak i całego społeczeństwa. Polska w 1975
Ochrona polskiego dziedzictwa kulturowego jest obowiązkiem władz jak i całego społeczeństwa. Polska w 1975 r. ratyfikowała międzynarodową konwencję w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego z 1972 r. i tym samym zobowiązała się do przestrzegania standardów w zakresie troski o majątek narodowy.
Okazuje się jednak, że obecnie mamy do czynienia z coraz częstszymi przypadkami niszczenia zabytków przez jednostki samorządu terytorialnego. Celem tego procederu jest uzyskanie wolnych placów, które można sprzedawać po wysokiej cenie. Dowodem tego jest próba zniszczenia XIX-wiecznego spichlerzyka przy ul. Czartoryskiego w Bydgoszczy. Budowla ta znajduje się w ścisłej ochronie konserwatorskiej, miejski konserwator zabytków Sambor Gawiński przyznaje, że zabytek powinien zostać zachowany.
Okazuje się jednak, że władze miasta i administracja domów mieszkalnych eksmitują lokatorów z wybranych budynków. Gdy dom traci użytkownika, stopniowo obraca się w ruinę, bo nikt nie ma ochoty przeprowadzać remontów. Działanie takie, jak podaje ˝Gazeta Pomorska˝, jest celowe. Stare budynki są bardzo kosztowne w utrzymaniu. Lepiej więc wyburzyć stare i postawić nowe, w które przez najbliższe 10-15 lat nie trzeba będzie inwestować. Takie zachowanie godzi w ustawę o ochronie dóbr kultury, według której:
˝Art. 1. Dobra kultury są bogactwem narodowym i powinny być chronione przez wszystkich obywateli.
Art. 2. Organy rządowe i samorządowe są zobowiązane do zapewnienia warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych dla ochrony dóbr kultury.
Obowiązkiem właścicieli i użytkowników jest utrzymanie należących do nich dóbr kultury we właściwym stanie.
Art. 3.1. Celem ochrony dóbr kultury jest zachowanie, należyte utrzymanie oraz społecznie celowe wykorzystanie i udostępnienie dla celów naukowych, dydaktycznych i wychowawczych, tak aby służyły nauce oraz popularyzacji wiedzy i sztuki i były czynnym składnikiem życia współczesnego społeczeństwa.
2. Ochrona dóbr kultury polega na zabezpieczeniu ich przed zniszczeniem, uszkodzeniem, dewastacją, zaginięciem lub wywozem za granicę, na zapewnieniu im warunków trwałego zachowania, na opracowaniu dokumentacji naukowej, ewidencji i rejestracji oraz na ich konserwacji, restauracji lub odbudowie, opartych na zasadach naukowych.˝
Służby ochrony zabytków odpowiedzialnością za zły stan techniczny budynku obciążają jego właściciela. Decyzja o rozbiórce zabytku przy ul. Czartoryskiego ma zapaść lada chwila, gaz został już odcięty, pozostała jeszcze energetyka.
Warto jednak zaznaczyć, że ADM zadbała o swoją siedzibę w centrum Bydgoszczy. Remonty prowadzone z zastosowaniem nowoczesnych technologii okazały się być pionierskimi w skali całego kraju. Powód do dumy jest tym większy, że wysiłek ADM, jeśli chodzi o remont siedziby spółki przy ul. Śniadeckich 1, został doceniony. W 1995 r. minister kultury i sztuki oraz generalny konserwator zabytków przyznali ADM Sp. z o.o. nagrodę drugiego stopnia w konkursie ˝Na najlepszego użytkownika obiektu zabytkowego˝ za wzorowe wykonanie remontu i prac konserwatorskich XIX-wiecznej willi przy ul. Śniadeckich 1 oraz udaną adaptację na cele biurowe. W 1997 r. Administracja Domów Miejskich otrzymała z rąk prezydenta Bygdoszczy Henryka Sapalskiego wyróżnienie w postaci statuetki ˝Feniksa˝.
Po uchyleniu art. 73 ustawy o ochronie dóbr kultury (DzU z 1999 r. nr 98, poz. 1150 oraz z 2000 r. nr 120, poz. 1268) przestępstwo niszczenia zabytków może być ścigane jedynie na podstawie art. 288 oraz 294 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Ściganie tego przestępstwa następuje na wniosek pokrzywdzonego. Wobec tego sam właściciel może odpowiadać jedynie na podstawie art. 78 ww. ustawy, a karą jest w tym przypadku grzywna do 5000 zł albo areszt do 5 dni.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
1. Czy nie należałoby przywrócić ostrzejszych sankcji za niszczenie dóbr kultury przez właścicieli? Wymagałoby to nowelizacji ustawy o ochronie dóbr kultury.
2. W jaki sposób zapobiec działaniom ADM? Na mocy art. 39 ww. ustawy istnieje możliwość przekazania zabytku komuś innemu, jeśli obecny właściciel użytkuje go w sposób niewłaściwy.
3. Czy nie należałoby zaktywizować w większym stopniu organizacji pozarządowych, których działalność statutowa zakłada ochronę zabytków?
Poseł Tomasz Markowski
Warszawa, dnia 24 maja 2002 r.